Η δύναμη των καταναλωτών έναντι της δύναμης των κυβερνήσεων

Κείμενο του Θεόδωρου Λιανού, Ομότιμου Καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας στο Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, με θέμα τη δύναμη των κυβερνήσεων και τη δύναμη των καταναλωτών για ουσιαστικές αλλαγές.

Επιστήμη

14/12/2022
4' ανάγνωση

H ισχύς των ισχυρών κυβερνήσεων είναι μεγάλη διότι μπορούν να νομοθετούν και να εφαρμόζουν νόμους που επηρεάζουν σημαντικά τη ζωή μας. Όμως, οι κυβερνήσεις δεν είναι ανεξάρτητες διότι δέχονται πιέσεις και στις αποφάσεις τους επηρεάζονται από διάφορους παράγοντες, όπως π.χ. από διεθνείς εταίρους και συμμάχους, από πλούσιους χρηματοδότες των κομμάτων και των βουλευτών, από οργανωμένες ομάδες μικρών και μεγάλων συμφερόντων, από ακτιβιστές διαφόρων επιδιώξεων και αποχρώσεων κ.τ.λ.

Αντίθετα, οι καταναλωτές, δρώντες ως άτομα, είναι ανίσχυροι διότι η συμπεριφορά του μεμονωμένου καταναλωτή δεν έχει ορατή επίδραση στην κοινωνία και στην αγορά. Η αδυναμία του καταναλωτή να επιδράσει οφείλεται στην έλλειψη ισχυρών οργανώσεων των καταναλωτών και στην έλλειψη ακριβούς πληροφόρησης. Η διαφήμιση δεν ενημερώνει τους καταναλωτές, αλλά, αντίθετα, τους παραπληροφορεί και τους χειραγωγεί με δόλιες και ψευδείς εικόνες.

Στα παλαιότερα εγχειρίδια Πολιτικής Οικονομίας η κατανάλωση αναφερόταν ως “βασίλισσα των αγορών”, υπό την έννοια ότι οι επιχειρήσεις και οι παραγωγοί προσφέρουν στην αγορά εκείνα τα προϊόντα τα οποία η κατανάλωση ζητά. Η διαφήμιση έχει, σε μεγάλο βαθμό, καταστήσει την κατανάλωση σκλάβα των επιχειρήσεων διότι ζητά ό,τι αυτές, μέσω της διαφήμισης, επιβάλλουν.

Υπάρχουν, όμως, πολλές περιπτώσεις όπου η κατάσταση αντιστρέφεται, η κυβέρνηση καθίσταται ανίσχυρη και οι καταναλωτές ισχυροί. Υποθέστε ότι μία κυβέρνηση αναγνωρίζει την πιεστική ανάγκη μείωσης της ποσότητας των αερίων θερμοκηπίου που εκπέμπονται καθημερινά στην ατμόσφαιρα, και γνωρίζει ότι η παραγωγή ζωικών προϊόντων έχει σημαντική συμβολή στην αύξηση των αερίων θερμοκηπίου. Αποφασίζει να επιβάλει υψηλή φορολογία στην παραγωγή ζωικών προϊόντων και υψηλούς δασμούς στα εισαγόμενα, με σκοπό να μειώσει τη ζήτηση και κατά συνέπεια την παραγωγή τους. Όταν συμβεί αυτό, τα εξής είναι βέβαιον ότι θα επακολουθήσουν: Οι ομάδες πίεσης των κτηνοτρόφων και εισαγωγέων θα αρχίσουν να πιέζουν και να απειλούν, οι εφημερίδες να φωνάζουν και να διαμαρτύρονται για την αύξηση του κόστους ζωής, και οι κτηνοτρόφοι να κλείνουν τις εθνικές οδούς και η αστυνομία να περιφρουρεί. Το κόστος αυτής της κυβερνητικής απόφασης θα είναι σημαντικό και είναι πιθανόν η κυβέρνηση να ανακαλέσει.

Ας δούμε τώρα την περίπτωση κατά την οποίαν η κυβέρνηση δεν προβαίνει σε τέτοιες ενέργειες, αλλά οι καταναλωτές, ενημερωμένοι από ακτιβιστές vegan ή από συλλόγους καταναλωτών ή από ομάδες ζωοφίλων, αποφασίζουν να μειώσουν την κατανάλωση ζωικών προϊόντων. Στην περίπτωση αυτή, η ζήτηση και κατά συνέπεια η παραγωγή και οι εισαγωγές ζωικών προϊόντων θα μειωθούν, αλλά, ώ του θαύματος, κανείς δεν θα μπορεί να παραπονεθεί και να διαμαρτυρηθεί. Οι παραγωγοί και οι εισαγωγείς ζωικών προϊόντων μπορούν να αυξήσουν την διαφήμιση τέτοιων προϊόντων ή να ζητήσουν οικονομική ενίσχυση ή απαλλαγή από φόρους, αλλά δεν μπορούν να παραπονεθούν επειδή οι καταναλωτές μείωσαν τη ζήτηση των προϊόντων τους ή να τους αναγκάσουν να αλλάξουν καταναλωτική συμπεριφορά.

Από το υποθετικό αυτό παράδειγμα μπορούν να αντληθούν δύο συμπεράσματα και μία πρόταση. Πρώτον, η κυβέρνηση, λόγω πιθανών εξαρτήσεων, δεν είναι πάντα τόσο ισχυρή όσο νομίζουμε. Δεύτερον, οι καταναλωτές έχουν τεράστια δύναμη στην αγορά αν ξέρουν και θέλουν να την ασκήσουν. Η πρόταση που απορρέει από τα παραπάνω είναι ότι μία αποτελεσματική οργάνωση των καταναλωτών θα είχε πολλά θετικά αποτελέσματα. Μία σοβαρή οργάνωση καταναλωτών θα μπορούσε να είναι μια αντίπαλη δύναμη στην γελοιότητα της διαφήμισης όπως αυτή ασκείται σήμερα.

© Θεόδωρος Π. Λιανός & Vegan Times 19-03-2022


Theodoros P. LianosΟ Θεόδωρος Λιανός είναι Ομότιμος Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (πρώην ΑΣΟΕΕ) όπου έχει διδάξει από το 1977 ως Καθηγητής και υπηρέτησε ως Πρύτανης το 1985-88. Έχει διδάξει στο University of California (Davis), στο North Carolina State University, στο Virginia Polytechnic Institute and State University, και στο University College, Galway της Ιρλανδίας. Υπήρξε Πρόεδρος του ΔΙΚΑΤΣΑ (1984-92). Ασχολήθηκε ερευνητικά με την πολιτική οικονομία, τα οικονομικά της εργασίας, και την μετανάστευση, ενώ τελευταία ασχολείται κυρίως με την βιώσιμη οικονομική ευημερία. Έχει συγγράψει διδακτικά εγχειρίδια, εκλαϊκευμένα βιβλία, και κείμενα για τον ημερήσιο και περιοδικό τύπο. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το νέο του βιβλίο με την Καθηγήτρια Οικονομικών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αναστασία Ψειρίδου, με τίτλο "Σώζοντας τον πλανήτη", στο οποίο αναλύουν καίρια ζητήματα για το περιβάλλον και την οικονομική ανάπτυξη.

Από τον: Θεόδωρο Π. Λιανό
Δημοσιεύτηκε: 19/03/2022
Ενημερώθηκε:
14/12/2022

Πηγές:

  1. Πηγή κύριας εικόνας: Joshua Earle | Unsplash